MANİFESTO: BİR YETİMİN DOĞUM GÜNÜNÜ KUTLAMAK KUTLAMAK

Fotoğrafçılığın Buruk 200. Yılı Manifestosu (1826/1827 - 2026/2027)

İstanbul, 3 Mayıs 2026

İki asır önce, Burgundy'deki evinde Nicéphore Niépce yepyeni ve alışılagelenin dışında bir görüntü türü zapt etti. Yani günümüzde Austin'deki Teksas Üniversitesi'nde korunan, tarihin ilk fotoğrafı kabul edilen "Le Gras'daki Pencereden Görünüş"ü... Aslında teknik olarak bir Heliograf* ama neyse!

Meraklı kişiliği ve sıra dışı hayal gücüyle Niépce, bir Camera Obscura kullanarak penceresinden gördüğü manzarayı 8 saatlik bir pozlandırmanın sonucunda bir kalay plaka üzerine aktarmanın yolunu bulmuştu. Aslında Camera Obscura yeni bir icat değildi; Çinli filozof Mozi (M.Ö. 470) ve Euclid (M.Ö. 300) gibi düşünürler tarafından temelleri atılmış, İbn-i Heysem, karanlık oda deneyleri ile bu tekniği geliştirmişti. Batılı kaynaklarda 1400'lerin sonunda dense de, aslında 16 ve 17 yüzyıllarda ışığı yansıtarak görüntüleri kağıda geçici olarak düşürmek amacıyla kullanımı yaygınlaştı.

Niépce’in devrimi ise bu uçucu görüntüyü kalıcı hale getirmeyi başarmasıydı. Fransa'da gerçeğe dönüşen bu fikir, aslında çağın ruhunu yansıtıyordu. 1800'lerin başında rasyonalizmin ve bilimsel mucizelerin ışığında, gerçeği dondurma çabaları sadece Fransa'da değil; İngiltere, İskoçya, ABD ve Brezilya'da da eş zamanlı olarak filizleniyordu.

Keşif tutkusuyla ışığın büyüsünü birleştiren bu icat dünyamızı kökünden sarstı; dünyayı temsil etme biçimimizi değiştirerek gerçeklikle aramızda yeni bir bağ kurdu. Fotoğraf bir ütopyadan doğdu: Gerçek ile kopyası arasındaki mesafeyi kapatabileceğine, nesne ile onun fotoğrafının "bir ve aynı şey" olduğuna inanma arzusu. Tamamen nesnel bir kayıt olduğu düşüncesi hiçbir zaman tam gerçekleşmese de, bu "saf gerçeklik" vaadi o kadar büyüleyiciydi ki, günümüzün Yapay Zeka (AI) tarafından ‘türetilen’ görselleri karşısında bile etkisini koruyor. Bu ütopik ideal ile yaratıcılık arasındaki gerilim, fotoğrafın hem gerçeği yakalamasını hem de onun sanatsal bir dille başkalaşmasını sağladı.

19. yüzyılın ortalarından itibaren Niépce'in mirası devasa bir estetik alan açtı. İki yüzyıl boyunca fotoğraf; sanat, bilim, siyaset ve eğitim alanlarında sürekli kendini yeniden icat ederek bilginin yayılmasında temel bir araca dönüştü.

Peki, fotoğrafın akıllı cep telefonları sayesinde giderek sıradanlaştığı, bir eylem olarak neredeyse takıntılı bir alışkanlık haline geldiği (malum fotoğraflamadan duramıyoruz. Neyi mi? Her şeyi... Herkesi...) ve yapay zeka aracılığıyla gerçeğin temsili olduğu iddiasının iyiden iyiye çürüdüğü ya da çürütüldüğü günümüzde neden kutlamaya ihtiyaç duymalıyız?

Niépce'in ilk karesini onurlandırmak sadece tarihi bir anma değil; fotoğrafın eğrisiyle doğrusuyla hayatımıza kattıklarını devasa ve uluslararası bir kutlamaya dönüştürmek için eşsiz bir fırsat! Bu iki yüzüncü yıl; günümüz dijital dünyasından Niépce'in Heliografisine uzanan yolu hatırlamak, 1826'dan bugüne bu alanda üreten, geliştiren tüm üretici, türetici ve yaratıcıları selamlamak ve paylaştığımız tüm o evrensel hatıraları onurlandırmak için bir vesiledir.

Bu büyük kutlama, yıl boyunca Fransa'nın dört bir yanındaki dinamik fotoğraf topluluğunu, müzeleri, kütüphaneleri ve sanat merkezlerini bir araya getirecek. Arles Fotoğraf Buluşmalarından (Rencontres d’Arles) yerel sanat galerilerine kadar her noktada bu miras yaşatılacak. İster kırsal ister kentsel alanda olsun, seçilecek projeler çeşitli fotoğraf sergilerine dönüşecek.

Ayrıca Centre National des Arts Plastiques liderliğinde açılan proje çağrısıyla, fotoğrafçılara yeni eserler üretmeleri için finansal destek sağlanacak. Bu süreçte çağdaş pratikler, teknolojik imkanlar ve yapay zekanın getirdiği tehdit ve/ya fırsatlar derinlemesine analiz edilecek.

Eğitim kurumlarıyla iş birliği yapılarak genç nesillerin görüntü okuryazarlığı geliştirilecek; fotoğrafın sadece bir hobi değil, bir düşünme biçimi olduğu vurgulanacak. Bilimsel makalelerden oluşan kapsamlı bir kitap yayımlanacak, nadir fotoğraf kitapları yeniden basılacak ve dijital platformlarda bu heyecan tüm dünyaya yayılacak.

18-28 Haziran’da Fotofestiwal Łódź’da düzenlenecek 2026 edisyonu, iki yüzüncü yıl kutlamaları kapsamında bu sanat dalının geleceğine odaklanarak yapay zekanın görsel sanatlar üzerindeki etkisini ele alacak.

Nordic Photography Network, 2026 yılı boyunca fotoğrafçılığın 200. yıl dönümünü kutlamak üzere “Fotoğrafçılığın 200. Yılı” (the Bicentennial of Photography) kampanyasını başlattı. Bu yıl dönümü, ulusal ve uluslararası ortaklardan oluşan geniş bir ağla işbirliği içinde de yıl boyunca kutlanacak.

Kutlama amaçlı etkinlikleri sıralamaya devam edecek olursak, bu liste uzar da uzar... Öyle ki, şairin dediği gibi: ‘Buradan eve yol olur!’

Nicéphore Niépce’in icatçı ruhu ve François Arago’nun 1839’daki vizyonuyla Fransa, doğal olarak fotoğrafın beşiği haline gelmiştir. Ancak bu macera, 1839'dan itibaren diğer ulusların da katılımıyla inanılmaz, heyecan verici ve son demlerinde -ki son çeyrek asır denebilir- dramatik, küresel bir serüvene dönüşmüştür. Bu nedenle fotoğrafın 200. yılının kutlanışı, uluslararası bir dayanışma olmadan eksik kalacaktır.

Nitekim bu anlayışın yolunda ancak ve ancak sürünen... hadi topallayan diyelim... Türk fotoğrafçılık camiası sınıfta kalırken, Gölge Fanzin olarak bu özel sayıyı çıkartmayı kendimize görev addettik.

Bu tarihi yolculuğun yaklaşık çeyrek asırdır bir parçası olmaktan büyük gurur duyuyoruz.

Nice yıllara!

Bir de not; minik kuşlarımdan aldığım tüyolar şayet doğru çıkarsa, 212 Photography İstanbul bu sene ki organizasyonunda fotoğrafik bakışın evrimini keşfetmek amacıyla düzenlenecek olan küresel kutlamaya dahil olacaklmış. Kaynağımı ifşa etmemk adına detaya girmiyorum ama aferin onlara... “Sebastiao Salgado” dedik, bak “O” oldu. “200. yıl ihmal ediliyor”, diyoruz. “O” da sırada... Aferin!

Gölge Fanzin, 2 asırdır süregelen bu ışık oyununda hâlâ "gerçeğin peşinde" olanların vizörün ardında bekleyenlerin ve deklanşör sesinde 1 devrim duyanların sesi olmaya devam ediyor. 

Katkıda bulunmak ister misiniz?

Son Gönderim Tarihi:
31 Mayıs 2026, Pazartesi

Katılım Koşulları:

Görseller: 300 DPI, JPEG formatında.
Metinler: .doc veya .txt formatında, kelime sayısı kısıtlaması bulunmuyor.

Gönderim Adresi: froginpain@gmail.com

"Işığın olduğu her yerde gölge de vardır"